trong số lượng tác phẩm giới hạn của Quentin Tarantino, bạn đã xem phim nào?

trường phái làm phim của ông được ưu ái với tên gọi riêng là Tarantinoism hay Tarantino-esque, đặt theo họ của ông. cách ông kể chuyện ‘nổi tiếng’, hmm chung chung quá,… ‘tạo ra làn sóng’ thì lại hơi quá đà, tôi dằn vặt bản thân vì chưa thể tìm ra tính từ cho cảm giác luồng gió mang hơi nước đến giữa sa mạc mà phim ảnh của ông tạo ra.

để giải thích về Tarantino-esque thì… tôi sẽ bỏ qua (cười). Vì nó có phần phức tạp so với kiến thức hiện tại tôi có, nên hẹn bạn một bài viết khác nếu thu hoạch sau nghiên cứu triển vọng.

nhưng tôi có thể liệt kê ra đây những từ khóa mà theo tôi phần nào đại diện cho phim của Quentin Tarantino: bạo lực, hài hước, nói chuyện (x5 tốc độ và số lượng), âm nhạc, và lãng mạn.

chuyện lấy ‘bạo lực’ làm chủ đề chính trong hầu hết các phim của mình giúp Quentin Tarantino nhận được sự chú ý và hưởng ứng cuồng nhiệt từ người hâm mộ, nhưng cũng vấp không ít tranh cãi, rằng liệu ông đang bình thường hóa bạo lực, hay thậm chí cổ xúy nó.

dĩ nhiên là báo đài tranh nhau chất vấn Quentin Tarantino. là người trong show business chứ được cái thẳng tính với hơi nóng, nên không ít lần ông chú nổi trận lôi đình, không kiêng nể ai (xem cũng khá giải trí).

mà tôi phải thú nhận một điều. thời mới biết phim của Quentin thì tôi vừa ra trường (ý là còn non nớt), tình cờ đọc bài báo nhắc đến Tarantino-esque, nghe ngầu ngầu nên ghi lại để tìm hiểu. nhưng trước mọi thứ, tôi cũng có những câu hỏi gần như định kiến về tính liên đới giữa bạo lực trên màn ảnh với bạo lực trong thực tế.

đa số các bài viết đại chúng lúc đó cũng tập trung vào lượng máu me và tính bạo lực pha với hài hước trong phim của Quentin Tarantino. nên nhiều người cũng xếp một số phim của ông vào dòng Black Comedy.

sẵn nhắc đến màu đen (tôi biết là không liên quan), Tarantino cũng hay bị bàn tán là phân biệt người da màu, đặc biệt là sau khi ra mắt ‘đứa con’ danh tiếng của ông – Django Unchained. phim kể về một người nô lệ tên Django (Jamiie Foxx đóng) tìm cách giải cứu vợ mình khỏi tên điền chủ Calvin Candie (Leonardo Dicaprio đóng). Django Unchained lấy bối cảnh năm 1858, khi việc mua bán nô lệ vẫn được xem là hợp pháp tại Mỹ.

công bằng mà nói thì phim của Thành Long, Châu Tinh Trì, hay của Lý Tiểu Long lại ít gặp tranh cãi hơn dù cũng hài hước, đánh đấm, và máu me tè le. nên có thể nó liên quan nhiều đến các yếu tố văn hóa, chính trị, hay đơn giản hơn là tính nhạy cảm (và độ hưởng ứng) với bạo lực dẫn đến mức độ lo ngại của chính quyền trước điều đó.

mà vầy nè, Quentin Tarantino là fan cứng dòng phim võ thuật và tội phạm Hồng Kông, Trung Quốc. Reservoir Dogs (1992) có nhiều cảnh phim và cốt truyện được lấy cảm hứng từ City on Fire (1987) có chú Châu Nhuận Phát đóng. xem Kill Bill (2003) là thấy references từ phim Bruce Lee, mà nói chi xa xôi – bộ đồ vàng biểu tượng mà cô Uma Thurman mặc in trên poster phim cũng đủ hiểu. mười mấy năm sau cho quả cameo hóa thân Bruce Lee bị dụ bởi Cliff Booth (Brad Pitt đóng) rồi té lăn lóc trong Once Upon a Time in Hollywood (2019), cũng khiến fan nhiều bên đứng ngồi không yên.

đang trớn nên tôi kể nốt chuyện Quentin Tarantino mê điện ảnh Nhật Bản, đặc biệt là Battle Royale (2000) – phim cuối cùng của đạo điễn Fukasaku Kinji. Battle Royale hay đến nỗi Quentin nói “if there is any movie that has been made since I’ve been making movies that I wish I had made, it’s that movie.” (tạm dịch: Battle Royale là phim mà tôi ước mình chính là người tạo ra nó).

Battle Royale kể về một nhóm học sinh trung học bị buộc g.i.ế.t nhau để giành quyền sống sót duy nhất. khỏi phải nói là nó gây sốc thế nào, nên đã bị cấm chiếu ở nhiều nước. nhưng tất cả không ngăn Battle Royale trở thành hiện tượng phòng vé tại Nhật thời điểm đó, và là một trong những phim hay nhất thập niên 2000 trên toàn thế giới.

càng tranh cãi thì càng nhiều người muốn xem. nên phim của Quentin Tarantino có thành tích phòng vé không kém ai. hầu hết các phim Quentin Tarantino chắp bút và đạo diễn cũng được giới chuyên môn đánh giá cao. riêng Oscars, phim của ông có 34 đề cử và thắng 7 giải, 2 trong số đó là cho Kịch bản gốc hay nhất (Pulp Fiction – 1994 & Django Unchained – 2012).

thật ra thì các giải thưởng có thể bảo chứng cho điều gì đó nhưng không đủ để thuyết phục một người trở nên yêu mến một một tác phẩm được. đôi lúc tôi không thể cảm nổi một (số) phim đoạt giải như Everything Everywhere All At Once!

ý tôi là mấy cái ‘ồn ào’ của truyền thông về một Quentin quái kiệt hay một Quentin tầm thường, copycat, racist,… không thể đóng góp vào cảm nhận của tôi được.

nói đơn giản hơn, cảm nhận điện ảnh là phạm trù mang tính chủ quan và rất cá nhân. nên để có kết luận cho chính mình tôi không còn cách nào khác là xem phim của Quentin Tarantino.

phim đầu tiên tôi xem là Once Upon A Time in Hollywood, lấy cảm hứng từ các sự kiện văn hóa của Mỹ những năm 60s. may mắn là trước đó tôi tình cờ xem được phim tài liệu Joan Didion: The Center Will Not Hold, về bà Joan Didion – một tay viết có sức ảnh hưởng lớn những năm 60s.

mọi dữ kiện tôi cần như được dọn sẵn – điện ảnh những năm 60s, văn hóa Hippie, và một trong những sự kiện chấn động – vụ thảm sát trên đường Cielo Drive do gia đình Charles Manson. tôi có viết một bài về phim này mang tính tổng hợp và xâu chuỗi thông tin hơn là cảm nhận. link bài viết trong phần bình luận, nếu bạn có hứng thú đọc nhé!

đọng lại sau Once Upon A Time in Hollywood là không khí phim (vibe) và âm nhạc, đặc biệt những kích thích cho tôi tìm hiểu về bối cảnh văn hóa Mỹ thời điểm đó, ảnh hưởng của vụ thảm sát, và Sharon Tate.

bên cạnh rất nhiều lời khen mang tính điện ảnh, tôi lại muốn cảm ơn Quentin Tarantino vì những cảm hứng để tìm hiểu lịch sử và văn hóa. về phương diện này thì ngoài Once Upon A Time in Hollywood hay Django Unchained, tôi chân thành mong bạn thưởng thức Inglorious Basterds (2009) – câu chuyện giả tưởng dựa theo những nhân vật và sự kiện lịch sử trong thế chiến thứ 2.

okay, nhiêu đây thì chắc đủ thể hiện phần nào tính bạo lực, cả sự bạo dạn trong đề tài và cách kể chuyện – điều người đã coi phim hoặc chỉ mới nghe đến Tarantino-esque đều biết tới.

nhưng lẫn trong đống từ khóa về Tarantino-esque tôi liệt kê ở trên, có lẽ bạn đã bỏ qua từ LÃNG MẠN. đây chính xác là điều tôi muốn nói nhất hay thực ra là động lực để tôi bắt đầu viết bài này.

nên toàn bộ những gì bạn đọc nãy giờ (nếu bạn đang ở đoạn này) chỉ là mở đầu cho bài viết về tính lãng mạn trong phim của Tarantino. phim tôi sẽ phân tích trong thân bài là Pulp Fiction (1994) – mà tôi thương mến gọi là phim rom-com đánh đấm máu me.

hẹn bạn bài viết tiếp theo!