“Con người ta có thể lấy kí ức làm nhiên liệu để sống”
– Haruki Murakami – Sau nửa đêm
Không dám nhận là độc giả nhiệt thành của Nguyễn Ngọc Tư, nhưng tôi yêu mến những con chữ mà cô ấy viết ra. Sao nhỉ? Nó đẹp thô ráp đến nao lòng. Đây là nhà văn đầu tiên và (có lẽ) duy nhất tôi đọc mỗi khi muốn đọc về những “người nhà quê” miền tây. Tôi thấy cổ họng nghẹn ứ lại vì ngăn bản thân không khóc khi thấy một con bé nhớ mẹ, người phụ nữ nhà quê đã nuôi dưỡng và truyền cảm hứng cho nó.
Hai mẹ con lên Sài Gòn nộp hồ sơ vào đại học, đi xe khuya nên đã tới nơi lúc 4 giờ sáng. Hai chú bảo vệ thấy thương tình cho vô ngồi đợi ở hàng ghế đá trong sân trường. Bà mẹ mang theo chả lụa và bánh mì để ăn sáng, mấy vụn bánh rơi đầy dưới chân, rồi bà ấy nằm xuống ghế đá nghỉ lưng trong khi nó thì không ăn và cũng không nằm nghỉ vì… ngại (cái lý do ngu ngốc gì không rõ). Trời sáng thì nó cũng nộp được hồ sơ (nhưng không đậu).
Nó choáng váng trước sự đông đúc của trường đại học (khác) trong khi bà mẹ thì quá háo hức chứng kiến những bước đi đầu tiên vào tương lai của đứa trẻ bà nuôi dạy 18 năm. Ngày đầu tiên của thời sinh viên, bà ấy dắt nó đến trường rồi mới lên xe về quê! Kỳ quặc quá ha nhưng nó là đứa chỉ biết co rúm sợ hãi trước những cột mốc quan trọng. Mẹ nó thì quá hiểu con bé tuy to xác nhưng nhát cáy này.
Thời gian đầu, nó nhớ nhà lắm nên những cuộc gọi với mẹ lúc đó là thứ an ủi nhiều nhất. Bà ấy nghe nó khoe khoang, than thở, bực bội và lảm nhảm. Nó nói đôi lúc lạc lối vì không thể tưởng tượng mình sẽ làm gì với mớ kiến thức trên giảng đường nhưng lại quá yếu ớt để vùng ra. Nó vẫn ở đó, lay lắt nuôi lớn sự chênh vênh cho đến ngày tốt nghiệp. Mẹ hôm đấy mặc cái đầm nâu đất mới may, tay cầm bó hướng dương tặng nó với nụ cười trên môi và ánh mắt lấp lánh. Nó hiểu nó cố gắng vì khoảnh khắc này.
Nó ở lại Sài Gòn sau tốt nghiệp để đi làm nhưng cái cốt cách “nhà quê” vẫn là thứ chảy trong người. Nó (phải thừa nhận đã từng trốn tránh nhưng giờ thì) biết ơn cái “nhà quê” này vì đã giúp nó nhìn thấy nét đẹp lấp lánh của những thứ chẳng mấy hào nhoáng, bộ đồ lấm lem đất ruộng, của đầu móng tay đen lại vì mủ rau, của làn da nám trên mặt mẹ,… Con bé đó là tôi.
Ký ức là một kiểu sống lại điều bạn biết có thể tái tạo hoặc điều bạn chỉ có thể xem lại như những đoạn phim ngắn. Tôi cố tìm ra mặt tích cực cho việc hoài niệm vì tôi không đồng ý (nhưng cũng đồng ý) với thái độ (đôi khi thái quá) của việc sống cho hiện tại. Tôi biết nó đúng nhưng tôi chưa thể thay đổi thói quen này.
“Tôi đang học cách để ký ức quay lại mà không kéo lê sự hối tiếc hay không phải nếm vị đắng nghét ở cuống họng.” là mấy dòng tôi viết vội hồi giữa tháng Một. Chẳng phải để ngăn mình tiếc nhớ quá khứ thì sản sinh kỷ niệm bằng sự trân trọng hiện tại là cách duy nhất hay sao? Tôi nhận ra vòng lặp ký ức là điều không thể tránh khỏi (cả khi bạn cho rằng mình chỉ sống cho hiện tại) vì đơn giản cuộc sống này là để sống, để tạo ra ký ức, để nhớ và tiếp tục sống với lòng biết ơn.
Viết cho Mẹ, người nhà quê tôi yêu thương và ngưỡng mộ.
Credit: Ảnh từ phim Song Lang (2018)
nooncrumb 