Những bài viết đầy ngập, những tảng văn. Đúng rồi đó, tôi không viết sai chính tả đâu, vì nó được viết thành tảng, không ngắt đoạn, không xuống dòng. Vì ý tứ ào ạt tuôn ra, không biết nên để dấu phẩy, dấu chấm ở đâu. Nó xoáy cuộn và đan chặt lấy nhau, nên dường như bỏ dấu cách xuống dòng vào là đứng trước nguy cơ tước đoạt khỏi nó mọi ý nghĩa. Nên nó được viết thành những tảng to đùng như vậy, to đến mức gây hoảng cho người đọc. Họ không biết làm gì ngoài hai lựa chọn: Một là đọc từng chữ để đọc tất cả. Hai là nhẹ nhàng lướt qua. Nên người đọc tảng văn, thường là chính người viết và không ai nữa.

Sự ít ỏi và thưa vắng độc giả không liên quan gì đến chất lượng của những tác phẩm mini. Tôi đặc biệt thương mến gọi chúng như vậy. Vì nếu bạn cưỡng lại nhịp cuống cuồng ngoài kia, để đọc từ đầu tiên trong ‘tảng’ văn đó, bạn sẽ thấy mình dấn thân vào sự ào ạt, xoáy cuộn, và đan chặt lấy nhau. Nên dường như dấu cách xuống dòng nhỏ xíu cũng đủ sức tước đoạt mọi ý nghĩa khỏi nó. Bạn lấy hơi để bắt đầu, rồi tự thấy hoảng vì đã đọc hết, và giật mình nhận ra một thực tế rằng: những tác phẩm mini hay như thế, lại chỉ được đọc bởi chính người viết và không ai nữa.

Bạn thấy nó xoay vòng, phải không? Tôi mới ‘học lỏm’ kiểu viết này của cô Thuận trong cuốn Chinatown. Cũng mới là copy thô sơ thôi. Chứ những ‘xoáy nước’ cô viết cho Phố Tàu mới thực là những xoáy cuộn từ tâm can ra con chữ.

Người ta thường tránh mấy kiểu lặp lại khi viết. Nhưng nếu đó là chủ đích, chứ không phải vì túng quẫn của vốn từ hay ý tứ, thì chào mừng bạn đến kiểu viết xoay vòng. Như một kiểu trích lục cuốn nhật ký riêng tư của một người giấu tên, để đưa mình vào mê trận nội tâm của nhân vật.

Thật ra, tảng văn là vì làm biếng dừng lại ngắt và sắp xếp ý. Vì họ phải viết cho nhanh, để đuổi kịp tốc độ của mấy suy nghĩ và tâm trạng cứ chạy ngược xuôi, đôi khi còn tất bật hơn cả dòng người đi làm mỗi sáng. Và có lẽ câu đùa của Kurt Vonnegut Jr. trong cuốn Người Không Quê Hương phần nào là thật, “Nguyên tắc đầu tiên trong sáng tác: Đừng dùng chấm phẩy. Nó không đại diện cho điều gì đâu, ngoại trừ việc bạn đã học đại học.” (bản dịch thô của tôi).

Mà tôi nghĩ văn được viết thành tảng cũng vì ‘tảng’ là hình thù và sức nặng của mớ suy nghĩ và tâm trạng đang làm loạn trái tim và khối óc của người viết. Nên nó không dễ chịu hay dễ thương, theo lẽ thường. Nên nó ít ỏi và thưa vắng độc giả. Mà điều này không liên quan gì đến chất lượng của những con chữ đó. Vì nó tinh túy và chắt lọc từ lòng dũng cảm, dù còn run rẩy, để phơi bày con người thật của họ, trước chính họ.

Chỉ là không hợp thời, tại nó không bận tâm theo đuổi xu hướng, nên cũng đâu sợ lỗi mốt hay bị phán xét. Vì người đọc tảng văn, thường là chính người viết và không ai nữa.

Nhưng nếu bạn tò mò và bắt đầu đọc, tin tôi đi, có thể nó rất dở hoặc là bạn sẽ tìm thấy một viên ngọc thô. Đọc những tác phẩm của những tác giả chưa ai biết, thì phải chấp nhận tí rủi ro chứ.

Vậy sau rốt, dù không có độc giả nào ngoài chính mình, thì tảng văn được viết cho ai? Có lẽ chẳng ai khác ngoài họ, vậy mà cảm giác đủ đầy và trọn vẹn.

Nên là…

Gửi những người đã viết: Cảm ơn bạn vì đã làm vậy. Những ‘áng văn’ đó, dù có trở nên nổi tiếng hay dần trôi lạc, nhưng nó đã được sinh ra, thì sẽ không bao giờ mất.

Gửi những người muốn viết: Thì viết đi. Còn không thì để ngọn lửa khao khát đó cháy thêm tí nữa, đến lúc không chịu nổi thì tự nhiên sẽ viết được thôi.

Gửi những người đang viết: Cứ viết tiếp nhé. Nhớ là nó có thể gửi lay động đến nhiều người hơn số likes và lượt share trên mạng xã hội này. Mà thôi, mấy con số đó có phải là lý do để bạn bắt đầu đâu, nên cũng không thể khiến bạn ngừng được. Tôi lo thừa quá rồi.

Tôi đọc tảng văn của một tác giả chưa ai biết đến, và tự hỏi chúng được viết cho ai, dù đã tường tận câu trả lời ngay từ đầu. Bạn biết không, nó đã cổ vũ tôi viết bài này.

Cho tôi.
Tặng bạn.
Như lời cảm ơn.
Vì đã tỉ mẩn viết ra những điều có thật, không hoa mỹ, nhưng rất đẹp.
Cho bạn.
Tặng tôi.

Credit: Tranh People in the Sun (1963) – Edward Hopper