“Tôi muốn bắt đầu một cuốn tiểu thuyết, bằng tất cả tấm lòng, với những sự thật và tưởng tượng của mình.”
Tôi thích đọc các tác phẩm đầu tay của những tác giả nổi tiếng. Có lẽ vì qua những trang sách đó, tôi được gặp những nhân vật trước khi họ xuất hiện với lớp hóa trang trong những cuốn sách tiếp theo; được chứng kiến những rung động đã bắt đầu cho tình tiết câu chuyện chưa biết sau này sẽ được kể ra, và cả những cảm xúc họ chỉ muốn viết, để nhớ và để quên, nhưng sẽ ở lại lâu thật lâu trong cuộc đời này,…
Vì vậy nên tôi muốn được khám phá thế giới của Lắng Nghe Gió Hát – cuốn tiểu thuyết được Haruki Murakami viết ra sau khi ông đã đón nhận cái gì đó từ “trên trời bay xuống”.
“Có gì ấy từ trên trời bay xuống vào giây phút đó, và bất luận nó là gì, tôi cũng đã đón nhận. […] Vậy là tôi đến cửa hiệu Kinokuniya ở Shinjuku mua một thếp giấy kẻ và một cây bút máy Sailor giá năm đô la. Một đầu tư vốn liếng nho nhỏ về phần tôi.
Chuyện đó là vào mùa xuân năm 1978, và đến mùa thu thì tôi đã viết được một tác phẩm dày hai trăm trang viết tay trên giấy kẻ của Nhật.” (Tôi nói gì khi nói về chạy bộ – Haruki Murakami)
Lắng nghe gió hát không phải là tác phẩm mà Haruki tự hào hay là tác phẩm nổi tiếng nhất. Nhưng tôi vẫn cứ quay lại với nó một phần vì thỉnh thoảng gặp “những người bạn cũ”.
“Thành phố như bám rễ không lay chuyển trong trái tim tôi, hầu như mọi kỷ niệm đều gắn với nơi đây. Nhưng khi rời nơi này vào mùa xuân để bắt đầu cuộc sống sinh viên, tôi như trút được gánh nặng từ sâu thẳm trái tim.”
Chàng trai trong Lắng nghe gió hát đã nói vậy khi đang trên đường đến Tokyo học đại học.
Nhiều năm sau tôi được gặp lại chàng trai đó trong Yesterday (Những người đàn ông không có đàn bà).
“Suốt quãng đường ngồi trên tàu Shinkansen để lên Tokyo nhập học, tôi cứ suy nghĩ mãi, khi nhìn lại quãng đời mười tám năm qua, phần lớn những gì xảy ra với tôi đều là chuyện đáng xấu hổ. […] Tôi chỉ muốn gom hết chúng lại rồi nhét sâu vào trong một ngăn kéo thật to. […] Tóm lại, tôi muốn xóa sạch mọi thứ, bắt đầu một cuộc sống mới ở Tokyo với tư cách một con người hoàn toàn mới. Tôi muốn thử nghiệm khả năng mới được là chính mình ở Tokyo.”
Hay khi Toru và Nagasawa nói về những tiểu thuyết của các tác giả đã qua đời trong Rừng Na Uy. Có lẽ Haruki đã làm bản teaser sớm về hai nhân vật này trong Lắng Nghe Gió Hát rồi.
“Cậu không đọc sách của những tác giả còn sống à?”
“Mấy tác giả đang sống chẳng có tí giá trị nào đâu?”
“Tại sao?”
“Tớ có cảm giác là có thể bỏ qua hầu hết mọi chuyện đối với người đã chết.” (Cuộc nói chuyện của nhân vật Tôi và Chuột trong Lắng Nghe Gió Hát)
Tôi còn được thấy các bản vẽ thô sơ của những “công trình” đồ sộ về sau.
Trong Lắng Nghe Gió Hát, Haruki có nhắc đến tác phẩm Giếng sao Hỏa của Hartfield, một tác giả hiện vẫn không rõ là có thật hay chỉ là hư cấu.
“Đó là câu chuyện về chàng thanh niên leo xuống những cái giếng không đáy được đào vô số trên bề mặt sao Hỏa.”
Cái giếng? Okada Toru trong Biên niên ký chim vặn dây cót cũng đã leo xuống một cái giếng để suy ngẫm và cả trốn chạy những suy nghĩ rối bời sau khi Kumiko, vợ anh, biến mất.
Tôi sẽ mượn lời bình của Patricia Welch về chi tiết này trong bài luận xuất sắc của bà về “Thế giới chuyện kể của Murakami”:
“Thế rồi một điều gì đó mãnh liệt xảy ra làm xáo trộn sự tự mãn của họ, dấy lên trong họ một cuộc kiếm tìm nội tại, trong đó họ lặn xuống những giếng sâu của ký ức cá nhân và ký ức văn hóa, để tìm ý nghĩa.”
Thành thật thì tôi đã rất choáng ngợp bởi dường như mọi tình tiết đều được Haruki “điêu khắc” tỉ mỉ trong các tác phẩm của mình; Biên niên ký chim vặn dây cót, Xứ sở diệu kỳ tàn bạo và Chốn tận cùng thế giới, 1Q84, Kafka bên bờ biển,v.v.
Cho nên, khi được nhìn thấy sự “thô sơ” hay phác họa đơn giản của thế giới đó trong Lắng Nghe Gió Hát, tôi đã thấy yên tâm phần nào.
Nhưng dần dần tôi nhận ra điều tôi tìm kiếm trong tác phẩm đầu tay này không chỉ là những phát hiện đó.
Thật ra điều tôi muốn thấy là những run rẩy – của lo lắng và háo hức – khi Haruki bắt đầu cuốn tiểu thuyết dầu tay bằng tất cả tấm lòng, với những sự thật và tưởng tượng của mình.
“Tôi kẻ một đường thẳng chính giữa cuốn sổ, bên trái liệt kê những thứ đã đạt được suốt thời gian qua, còn bên phải viết ra những thứ đã mất đi.
Những thứ tôi đã đánh mất, đã chà đạp, những thứ tôi đã ruồng bỏ từ lâu lắm, những thứ tôi đã hy sinh, đã phản bội… Nhưng cuối cùng, tôi đã không thể viết ra tất cả những thứ ấy.
Thực chất có một vực sâu thẳm thẳm ngăn giữa những điều chúng ta cố gắng nhận thức và những thứ chúng ta nhận thức được. Dù có dùng cây thước dài đến mấy cũng không cách nào đo trọn được độ ấy.
Thứ mà tôi có thể viết ra ở đây chỉ là một danh sách. Không phải tiểu thuyết hay văn chương, cũng chẳng phải nghệ thuật. Chỉ là cuốn sổ với một đường kẻ ở chính giữa mà thôi. Và có lẽ là thêm đôi chút giáo huấn ở đâu đó.” (Lắng nghe gió hát – Haruki Murakami)
Tôi biết mình quay lại với cuốn sách này vì nó nhắc tôi nhớ: một cuốn sách được bắt đầu bằng cây bút còn mực, quyển sổ còn khoảng trống, và đầy rẫy những mơ hồ.
Vì tôi sẽ không bao giờ sẵn sàng cho những thứ thuộc về chính mình.
Nhưng sau từng đấy thời gian, từng đấy sự ngưng trệ, và từng đấy sự thiếu chắc chắn, tôi vẫn viết và muốn viết. Tôi viết để lưu giữ những điều quan trọng với mình. Và tôi viết vì không muốn nghĩ về chúng nhiều nữa.
Để nhớ và để quên. Ký ức đôi khi là hòa trộn của sự thật và tưởng tượng. Tiểu thuyết cũng vậy, mà đặc biệt là tiểu thuyết đầu tay.
Credit: Ảnh từ trong sách Tôi nói gì khi nói về chạy bộ – Haruki Murakami
nooncrumb 