Dù được kể theo cách nào thì mọi câu chuyện đều có ba phần – Mở đầu, Diễn biến, Kết thúc. “Điều quan trọng là phải thu hút được người xem trong 3 giây đầu tiên để họ quyết định có xem tiếp không?” Một nguyên tắc để sống sót khi làm nội dung trong kỷ nguyên số. Dĩ nhiên ‘3 giây’ chỉ là con số tượng trưng để nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tạo ra điểm hút trong những giây đầu tiên.
Làm phim cũng vậy, nên kể gì trong những phút đầu để người xem tò mò và quan tâm đến hành trình tiếp theo của nhân vật? Nguyên tắc hay kim chỉ nam này tạo ra một xu hướng kể chuyện với mở đầu là những tình tiết cao trào, tạo ra những nút thắt để về sau tháo gỡ, và cài cắm thêm chi tiết chuẩn bị cho sự bùng nổ ở cuối phim.
Ví dụ, How to Get Away with Murder (2014-2020). Các tập phim bắt đầu bằng việc tiết lộ một nhân vật nào đó gặp nguy hiểm, bị sát hại, hoặc đang có hành động mờ ám. Và người xem thấy mình rướn về phía màn hình trong nhịp độ dồn dập của phim để xem rốt cuộc chuyện gì sẽ xảy ra. Và khi điều bí ẩn đã rõ, các chi tiết gần cuối lại chuẩn bị cho một điều bí ẩn nữa ở tập tiếp theo.
Hay BEEF, một series mới đang rầm rộ của A24. Trong tập đầu tiên, phim không giới thiệu về hai nhân vật chính, Amy Lau (do Ali Wong đóng) và Danny Cho (do Steven Yeun đóng), mà cho hai người họ nhảy vào một cuộc rượt đuổi điên cuồng trên đường vì họ suýt va nhau trong bãi đậu xe của siêu thị. Người xem chưa biết ngô khoai gì, mà vì vậy, nên họ tò mò và muốn biết tiếp theo sẽ như thế nào. Từng tập, từng tập khiến họ lún sâu hơn vào hành trình của hai nhân vật chính, và xem đến tập cuối lúc nào không hay.
Cách kể này giống như để người xem thoáng thấy chiếc hộp Pandora. Họ vừa háo hức vừa hồi hộp tiến lại để khám phá những bí mật quyến rũ chết người đó, và nhận ra mình đang cầm trên tay một búp bê Nga (Russian Doll) – khi một bí mật mở ra một bí mật khác. Lúc này, trọng trách của biên kịch hay nhà làm phim là phải tạo ra những ‘bí mật’ nhỏ và câu chuyện tổng thể khiến người xem bất ngờ và choáng váng.
Một con dao hai lưỡi.
Nguyên tắc là phải bơm liên tục những yếu tố kịch tính và hồi hộp. Có lẽ người kể chuyện bận rộn suy nghĩ các tình tiết giật gân để câu kéo khán giả. Nên họ sẽ thiếu tỉ mỉ trong xây dựng câu chuyện nền (backstory) và những dẫn dắt để người xem thấy được quá trình, biến cố mà tính cách và hành vi của nhân vật.
Điều này cực kỳ quan trọng vì nó liên kết các sự kiện trong phim, và đặc biệt là tạo ra sự thấu hiểu của người xem cho hành động và suy nghĩ của nhân vật. Có như vậy thì những cao trào, giật gân mà phim bày biện mới có thể khiến cảm xúc vỡ òa.
Một điều nữa, nếu người làm phim quá sa chân vào cách kể chuyện này với dồn dập tình tiết, nhịp độ phim được đẩy quá cao mà phớt lờ nhưng khoảng lặng cần thiết. Trong khi, chính những khoảnh khắc này mới khiến phim được thở, mới khiến người xem cảm nhận được tình thế của nhân vật và tạo ra bước đệm, sự kìm nén cho bùng nổ thật sự.
Áp dụng và lạm dụng là hai phạm trù khác nhau. Danh sách những bộ phim “bom xẹp” hay “đầu voi đuôi chuột” nhiều lên vì biên kịch cố tranh giành sự chú ý của khán giả, mà bỏ quên những điều cốt lõi của một câu chuyện – tiến trình tự nhiên của cảm xúc và điểm khởi sinh của mọi kịch tính.
Có rất nhiều tác phẩm đã khéo léo sử dụng cách kể này và đẩy cảm xúc tốt như Missing (2023), I lost my body (2019), Russian Doll (2019), Inception (2010), Paprika (2006), Old Boy (2003),… Nhưng họ đã kể như thế nào?
Chủ đề này sẽ tiếp tục được bàn luận trong bài viết sau, khi tôi bàn thêm về phong cách kể Kishotenketsu và những bộ phim liên quan.
Credit: Ảnh từ phim Paprika (2006)
nooncrumb 